
تو این مطلب
اگه از زاخارهای قدیمی بپرسی زدبازی از کجا شروع شد، یه جواب خیلی تکراری میشنوی: «با بیتهای خارجی». این جمله نصفهست و نصفِ دیگهش جالبتره. بچهها فقط روی بیت خارجی نخوندن؛ یه مجموعه به اسم «زدبازی-۱» داشتن که روی آهنگهای دیدوازده بود و، به گفتهٔ خودشون، توی اینترنت رفت.
توی این نوشته میخوام ببینم دقیقاً چی رو میدونیم، چی رو نمیدونیم، و «کل کل» توی این قصه کجا میشینه. یادآوری: این یه سایت هواداریه و به گروه ربطی نداره.
زدبازی-۱ چی بود؟
تنها منبع دستاول ما برای این مجموعه گفتوگوی بیبیسی فارسی با گروهه، برنامهٔ «روز هفتم»، ۱۶ تیر ۱۳۸۵ (۷ ژوئیهٔ ۲۰۰۶). اونجا بچهها تعریف میکنن اول روی آهنگهای ۵۰ سنت شعر فارسی خوندن و بعد مجموعهای به اسم «زدبازی-۱» رو روی آهنگهای دیدوازده بیرون دادن. جملهٔ بیبیسی اینه که این مجموعه «توی اینترنت رفت و کلی دانلود شد».
همینقدر رو میشه با اطمینان گفت. فهرست آهنگهای زدبازی-۱ توی منابعی که من دیدم نیست. تعداد ترکها، تاریخ دقیق انتشار و اینکه کجا آپلود شد هم نیست. پس هر کسی دقیق میگه «آهنگ شمارهٔ فلان زدبازی-۱ این بود»، من نمیدونم از کجا آورده.
یه نکتهٔ دیگه: اسم «زدبازی-۱» یعنی اون موقع قرار بود ادامه داشته باشه، یا حداقل اسمش مثل شمارهٔ یکِ یه سری گذاشته شده بود. این برداشت منه و منبعی نداره.
اگه فقط یه چیز از این بخش یادت بمونه، اینه که بیبیسی تاریخ ۱۳۸۵ داره، یعنی خودِ بچهها چند سال بعد از شروع کار دارن ماجرا رو یادآوری میکنن. همین فاصله یعنی جزئیات ریز ممکنه توی حافظه جابهجا شده باشه. برای همین من هر جا فقط یه منبع هست، اسم منبع رو مینویسم و بیشتر از اون ادعا نمیکنم.
قبلش چی بود؟ امینم و «Without Me»
مستندی که رادیوجوان دربارهٔ گروه ساخته («از زیرزمین تا بامِ تهران») و ویکیپدیای انگلیسی ازش نقل میکنه، میگه مهراد هیدن حدود یک سال بیرون از ایران بود. وقتی برگشت، دید سامان روی بیتهای امینم، از جمله «Without Me»، شعر فارسی نوشته. یعنی کار روی بیت خارجی از قبل از زدبازی-۱ شروع شده بود.
از اینجا به «دیس آجیلی» میرسیم، اولین تکآهنگی که به اسم گروه میشناسیم. سامان تنها خونده و ملودی اصلیش از همون «Without Me» اومده (ویکیپدیای انگلیسی). برای سالش منابع اختلاف دارن: ویکیپدیای فارسی ۲۰۰۲ نوشته و ویکیپدیای انگلیسی ۲۰۰۳. اگه میخوای متنش رو بخونی و گوش بدی، صفحهٔ دیس آجیلی جاشه. ماجرای شروع گروه رو هم توی از دبیرستان تهران تا دیس آجیلی گفتم.
«کل کل»: کاور «Rap Game»
از آهنگهای سایت، «کل کل» نزدیکترین چیزه به فضای زدبازی-۱. ویکیپدیای انگلیسی بیتش رو کاورِ «Rap Game» از دیدوازده میدونه و سالش رو ۲۰۰۳ مینویسه؛ ویکیپدیای فارسی هم همین سال رو داره. زمان آهنگ ۵:۳۳ ـه و سه نفر توش میخونن: سامان ویلسون، مهراد هیدن و سهراب امجی.
یه چیز رو صاف بگم: هیچ منبعی که دیدم صریح نمیگه «کل کل» جزو زدبازی-۱ بود. بیبیسی میگه مجموعه روی آهنگهای دیدوازده بود و «کل کل» هم کاور یه آهنگ دیدوازدهست. این دو تا کنار هم جور درمیاد، ولی اتصالشون استنباط منه، نه چیزی که کسی گفته باشه.
متنش خشنه و از همون اول هم میگه: «خشنترین آهنگی که تا حالا شنیدی». پر از تهدید و تصویرهای دعواییه و یه هوک داره که اسم گروه رو تکرار میکنه: «زد بازی زد بازی... توی این بازی برده زد بازی». برداشت من اینه که آهنگ بیشتر نمایش قدرته تا گزارش یه دعوای واقعی. این فقط برداشته، نه حرف خودِ بچهها. تکست کامل توی کل کل هست.
ورود سهراب و یه اختلاف کوچیک
ویکیپدیای انگلیسی میگه سهراب بعد از همکاری روی «کل کل» به گروه پیوست. سهراب خودش توی مصاحبهٔ بیبیسی گفته «امجی» مخفف Master Joint ـه.
دربارهٔ اینکه سهراب و بقیه چطور با هم آشنا شدن، منابع اختلاف دارن. سامان توی بیبیسی میگه توی یه مهمونی باهاش آشنا شدن؛ مستند رادیوجوان، به نقل از ویکیپدیای انگلیسی، از آشنایی توی انگلستان حرف میزنه. ممکنه هر دو درست باشه، چون هیچکدوم دیگری رو نفی نمیکنه، پس بیشتر از این نمیشه دقیقترش کرد.
چرا اون موقع روی بیت خارجی میخوندن؟
این بخش کاملاً نظر منه. منبعی ندارم که بگه «همه این کارو میکردن»، پس همین رو هم نمیگم. چیزی که میدونم اینه که این گروه از ابتدا فارسی روی بیتهای امینم و ۵۰ سنت و دیدوازده نوشت و بعد هم بحث بیت دزدی پیش اومد.
به نظر من دلیلها سادهست. اول، بیت آمادهی آهنگهای معروف راحتترین نقطهٔ شروع بود، مخصوصاً برای بچههایی که تازه میخواستن ببینن شعر فارسی روی رپ میشینه یا نه. دوم، زبان و قافیهبازی فارسی روی ریتم آشنای رپ آمریکایی تازگی داشت و شنونده زود میگرفتش. سوم، ضبط توی خونه بود (بیبیسی فارسی میگه آهنگهای اول توی خونهٔ مهراد ضبط میشدن، به جز چندتایی که روی موسیقی امینم بودن) و ساخت بیت از صفر کار دیگهای بود.
نقطهٔ عطف بعدی همین بود: مهراد گفته «از خزر تا خلیج فارس» اولین بیت اورجینالی بود که برای گروه ساخت، بعد از اینکه یه شنونده اونها رو به استفاده از بیت دزدی متهم کرده بود (کادنس، ۱۳۹۶، به نقل از ویکیپدیای انگلیسی). ماجراش توی از خزر تا خلیج فارس هست.
اینترنتِ اون روزها
بیبیسی تیر ۱۳۸۵ زدبازی رو «یکی از مخفیترین گروههای زیرزمینی ایران» نامید که توی دو سال قبلش از راه اینترنت طرفدار پیدا کرده بود. یعنی زدبازی-۱ دقیقاً توی همون دورهٔ «فایلها دستبهدست میشن و کسی چهرهها رو نمیشناسه» پخش شد.
اینکه فایلها رو از کجا پیدا میکردن، کی اولین بار گذاشت، یا چند نفر دانلودش کردن، توی منابع نیست و من هم حدس نمیزنم. فقط میتونم بگم گفتهٔ خودشون به بیبیسی اینه که «کلی دانلود شد». گزارش اصلی مال بیبیسی فارسیه و خلاصهش توی صفحهٔ مصاحبهها ثبت شده. و اگه از تاریخچهٔ گروه شروع کنی، این دوره رو توی قابش میبینی.
سؤالات متداول
زدبازی ۱ دقیقاً چیه؟
مجموعهایه که به گفتهٔ بچهها توی گفتوگوی بیبیسی فارسی (تیر ۱۳۸۵) روی آهنگهای دیدوازده بیرون اومد و توی اینترنت پخش شد. فهرست دقیق آهنگهاش توی منابع من نیست.
آیا «کل کل» جزو زدبازی ۱ بود؟
تأیید صریح پیدا نکردم. «کل کل» کاور «Rap Game» ـه از دیدوازده (ویکیپدیای انگلیسی) و زدبازی-۱ هم روی آهنگهای دیدوازده بود، پس احتمالش زیاده، ولی این استنباطه.
زدبازی روی بیت ۵۰ سنت هم خونده؟
بله، طبق بیبیسی اول روی آهنگهای ۵۰ سنت شعر فارسی خوندن و بعد زدبازی-۱ رو روی آهنگهای دیدوازده بیرون دادن. اینکه کدوم آهنگها، توی منابع نیست.
«دیس آجیلی» هم روی بیت خارجی بود؟
بله، ملودی اصلیش از «Without Me» ِ امینمه (ویکیپدیای انگلیسی). سالش بین ۲۰۰۲ و ۲۰۰۳ مونده؛ ویکیپدیای فارسی ۲۰۰۲ و انگلیسی ۲۰۰۳ نوشته.
اولین بیت اورجینال زدبازی کدوم بود؟
به گفتهٔ مهراد هیدن، «از خزر تا خلیج فارس». این رو کادنس (۱۳۹۶) به نقل از ویکیپدیای انگلیسی آورده.


